Strona Prokuratury Regionalnej w Warszawie używa plików cookie (ciasteczek) niezbędnych do jej prawidłowego działania. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej informacji na ten temat znajdziesz tutaj.
×
A A A A wersja tekstowa - wysoki kontrast
  Drukuj   BIP  

Kompensata ofiarom przestępstw

Kompensata dla ofiar niektórych czynów zabronionych

             Państwowa kompensata przysługująca ofiarom niektórych czynów zabronionych uregulowana jest w ustawie z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 325).

             Ustawa weszła w życie w dniu1 września 2005 r. – poza przepisem art.9 ust. 4, art. 10 ust. 2 oraz art. 15–22 ustawy, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2006 r.

             Ustawa ta dokonuje w zakresie swojej regulacji wdrożenia dyrektywy Rady nr 2004/80/EC z dnia 29 kwietnia 2004 r. odnoszącej się do kompensaty dla ofiar przestępstw, która nakładała na każde państwo członkowskie obowiązek wprowadzenia systemu kompensacyjnego (OJ L 261 z 6 sierpnia 2004 r.).

Ustawa była dotychczas trzykrotnie zmieniana, tj.:

  1. ustawą z dnia 11 kwietnia 2008 roku o zmianie ustawy o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw umyślnych (Dz.U. z 2008 r., Nr 96, poz. 608)
  2. ustawą z dnia 3 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw umyślnych (Dz.U. z 2009 r., Nr 79, poz. 665), na mocy której tytuł ustawy otrzymał brzmienie „o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw”
  3. ustawą z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1587), na mocy której tytuł ustawy otrzymał aktualnie obowiązujące brzmienie: „o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych”.

            Kompensata jest świadczeniem pieniężnym przyznawanym osobie uprawnionej będącej ofiarą niektórych czynów zabronionych lub jej osobie najbliższej, co następuje w trybie określonym w ustawie z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych. Zgodnie z literaturą przedmiotu, kompensata nie ma charakteru zadośćuczynienia, służy bowiem jedynie pokryciu kosztów, utraconych zarobków i innych środków utrzymania, wskazanych w art.3 powołanej ustawy. Nadto wskazuje się, że celem ustawy nie jest udzielanie pomocy społecznej, lecz przyznanie świadczenia pokrywającego utracone zarobki i inne środki utrzymania, koszty leczenia, rehabilitacji oraz pogrzebu, przy zaistnieniu przesłanek określonych w ustawie, a więc w oderwaniu od sytuacji materialnej uprawnionego.

            Zgodnie z przepisami aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 325), ofiarą jest osoba fizyczna, która na skutek czynu zabronionego poniosła śmierć, doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwających dłużej niż 7 dni.

Osobą najbliższą dla ofiary, o której mowa w tej ustawie, jest jej małżonek lub osoba pozostającą z ofiarą we wspólnym pożyciu, wstępny lub zstępny ofiary oraz osoba pozostająca z ofiarą w stosunku przysposobienia. Zstępnym jest każdy kolejny potomek tej samej osoby, spokrewniony z nią w linii prostej, tj. przykładowo jej dziecko, wnuk, prawnuk. Wstępnym jest każdy przodek danej osoby: jej rodzica (ojca, matki), dziadków, prapradziadków itd. Osoby te także są spokrewnione ze sobą w linii prostej. W odniesieniu zaś do osoby pozostającej z ofiarą we wspólnym pożyciu należy rozumieć trwały związek osób (tzw. konkubentów), mieszkających razem, prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe, pomiędzy którymi wytworzyła się określona więź psychiczna.

Osobą uprawnioną jest osoba najbliższa ofiary, o której mowa w tej ustawie.

Aktualnie wzór formularza wniosku o przyznanie kompensaty został określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 stycznia 2016 r. (Dz.U. z 2016 r., poz. 51), które z dniem 13 stycznia 2016 r. zmieniło poprzednio obowiązujące rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 września 2005 r. w sprawie wniosku o przyznanie kompensaty (Dz.U. z 2005 r., Nr 177, poz. 1476). Wzór ten uwzględnia potrzebę zgromadzenia dostatecznych danych umożliwiających przyznanie kompensaty.

Zasady i tryb przyznawania kompensaty:

  1. Kompensata może być przyznana w kwocie pokrywającej wyłącznie:
  1. utracone zarobki lub inne środki utrzymania
  2. koszty związane z leczeniem i rehabilitacją
  3. koszty pogrzebu

- będące skutkiem popełnienia czynu zabronionego, w wyniku którego osoba fizyczna poniosła śmierć, doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwających dłużej niż 7 dni

  1. Kompensatę przyznaje się, jeżeli czyn zabroniony został popełniony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na szkodę osoby mającej miejsce stałego pobytu na tym terytorium lub na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej
  2. Kompensatę przyznaje się jedynie wówczas i w takiej wysokości, w jakiej osoba uprawniona nie może uzyskać pokrycia utraconych zarobków, innych środków utrzymania lub kosztów związanych z leczeniem i rehabilitacją oraz kosztów pogrzebu, od sprawcy lub sprawców czynu zabronionego, z tytułu ubezpieczenia lub ze środków pomocy społecznej. Przyznanie kompensaty jest niezależne od tego, czy sprawca lub sprawcy czynu zabronionego zostali ustaleni
  3. Wysokość kompensaty nie może przekroczyć 25 000 zł, natomiast gdy ofiara poniosła śmierć kompensata nie może przekroczyć 60 000 zł
  4. W przypadku natomiast uznania przez Sąd, że w sprawie o przyznanie kompensaty, ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może w ramach wymienionych wyżej kwot zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, która wynikać będzie z rozważenia wszystkich okoliczności sprawy
  5. Kompensaty nie przyznaje się lub przyznaje w zmniejszonej wysokości, proporcjonalnie do stopnia przyczynienia się ofiary do popełnienia czynu zabronionego, na skutek którego osoba fizyczna poniosła śmierć, doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwających dłużej niż 7 dni
  6. Kompensaty nie przyznaje się:
  1. jeżeli ofiara była współsprawcą czynu zabronionego, z którego skutku wywodzi swoje prawo do kompensaty, lub godziła się na ryzyko doznania skutków czynu zabronionego, na skutek którego osoba fizyczna poniosła śmierć, doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwających dłużej niż 7 dni
  2. gdy czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia
  3. gdy czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego
  1. Organem właściwym w sprawach o przyznanie kompensaty jest Sąd Rejonowy właściwy ze względu na miejsce stałego pobytu osoby uprawnionej, przy czym:
  1. jeżeli nie można ustalić miejsca stałego pobytu osoby uprawnionej lub osoba ta ma miejsce stałego pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, właściwy jest sąd, w którego okręgu popełniono czyn zabroniony, na skutek którego osoba fizyczna poniosła śmierć, doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwających dłużej niż 7 dni
  2. jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej Sądu w sposób określony powyżej, organem orzekającym jest sąd właściwy dla Dzielnicy Śródmieście Miasta Stołecznego Warszawy
  1. W postępowaniu przed sądem wskazanym w ustawie jako „organ orzekający”, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 155, z późn. zm.) o postępowaniu nieprocesowym. Czynności w sprawach o przyznanie kompensaty mogą wykonywać referendarze sądowi, na orzeczenia których przysługuje skarga do sądu
  2. Kompensatę przyznaje się na wniosek osoby uprawnionej lub prokuratora, przy czym:
  1. jeżeli osobą uprawnioną jest osoba nieporadna, w szczególności ze względu na wiek lub stan zdrowia, jej prawa może wykonywać osoba, pod której pieczą osoba uprawniona pozostaje
  1. Wniosek o kompensatę składa się do organu orzekającego, którym w rozumieniu ustawy jest właściwy sąd rejonowy, w terminie 3 lat od dnia ujawnienia się skutków czynu zabronionego, nie później jednak niż w terminie 5 lat od dnia jego popełnienia, pod rygorem wygaśnięcia uprawnienia do żądania kompensaty
  2. Uczestnikami postępowania są wyłącznie osoba uprawniona i prokurator
  3. W sprawach o przyznanie kompensaty skarga kasacyjna nie przysługuje
  4. Kompensata wypłacana jest przez Sąd Rejonowy, który wydał orzeczenie o przyznaniu kompensaty, w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Wypłata kompensaty następuje ze środków budżetu państwa
  5. W razie przyznania osobie uprawnionej kompensaty Skarb Państwa ma roszczenie zwrotne do sprawcy lub sprawców przestępstwa, na skutek którego ofiara poniosła śmierć albo doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. Sprawcy ci ponoszą odpowiedzialność solidarną z tytułu roszczenia zwrotnego na rzecz Skarbu Państwa. Powództwo dotyczące tego roszczenia, wytacza prokurator w postępowaniu cywilnym.

 

Co musi zawierać wniosek o kompensatę:

  1. Imię, nazwisko i adres miejsca stałego pobytu osoby uprawnionej, a w przypadku gdy ofiara poniosła śmierć, także jej ostatni adres miejsca stałego pobytu
  2. Numer identyfikacyjny PESEL osoby uprawnionej oraz ofiary, która poniosła śmierć, jeżeli go posiadają albo posiadały;
  3. Wskazanie daty i miejsca popełnienia czynu zabronionego stanowiącego podstawę ubiegania się o kompensatę i jego zwięzły opis, z podaniem skutków
  4. Informację o rodzaju i wysokości poniesionych kosztów oraz utraconych zarobków lub innych środków utrzymania
  5. Oświadczenie osoby uprawnionej, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, o nieuzyskaniu odszkodowania lub świadczenia ze źródeł lub tytułów, o których mowa w art. 5 ustawy, tj.: od sprawcy lub sprawców czynu zabronionego, z tytułu ubezpieczenia lub ze środków pomocy społecznej
  6. Uprzedzenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o którym mowa w pkt 5 oraz w ust. 3 ustawy, tj.: o nieuzyskaniu odszkodowania lub świadczenia od sprawcy lub sprawców czynu zabronionego, z tytułu ubezpieczenia lub ze środków pomocy społecznej. Jeżeli o kompensatę ubiega się osoba uprawniona będąca osobom najbliższą ofiary, dołącza do wniosku dokumenty potwierdzające fakt pozostawania osobą najbliższą ofiary, która poniosła śmierć, lub, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenie o pozostawaniu z nią we wspólnym pożyciu.

Co należy dołączyć do wniosku o kompensatę:

  1. Do wniosku o kompensatę należy dołączyć odpis zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, odpisy orzeczeń wydanych w postępowaniu karnym, odpisy zaświadczeń lekarskich lub opinii biegłych dotyczących doznania przez ofiarę uszczerbku na zdrowiu oraz inne dokumenty potwierdzające informacje zawarte we wniosku
  2. Jeżeli o kompensatę ubiega się osoba uprawniona będąca osobą najbliższą dla ofiary, dołącza ona do wniosku dokumenty potwierdzające fakt pozostawania osobą najbliższą ofiary, która poniosła śmierć lub złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenie o pozostawaniu z nią we wspólnym pożyciu
  3. Wniosek oraz dołączone do niego dokumenty nie wymagają legalizacji ani żadnej innej równoważnej czynności.

Organ pomocniczy w Rzeczypospolitej Polskiej właściwy w sprawie uzyskania kompensaty przez ofiarę czynu zabronionego:

  1. Organem pomocniczym w Rzeczypospolitej Polskiej właściwym w sprawie uzyskania kompensaty przez ofiarę czynu zabronionego popełnionego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest prokurator prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawie o czyn zabroniony, na skutek którego ofiara (osoba fizyczna) poniosła śmierć, doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwających dłużej niż 7 dni. Organ pomocniczy udziela osobie uprawnionej niezbędnych informacji w zakresie możliwości i warunków ubiegania się o kompensatę przyznawaną przez organ orzekający w Rzeczypospolitej Polskiej, udostępnia wzór formularza wniosku o przyznanie kompensaty oraz udziela ogólnej pomocy i informacji co do sposobu wypełnienia wniosku
  2. Organem pomocniczym w Rzeczypospolitej Polskiej właściwym w sprawie uzyskania kompensaty przez posiadającą miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ofiarę czynu zabronionego popełnionego na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest Prokurator Okręgowy, w którego okręgu osoba uprawniona ma miejsce stałego pobytu. Organ pomocniczy udziela osobie ubiegającej się o przyznanie kompensaty w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej niezbędnych informacji w zakresie możliwości i warunków ubiegania się o kompensatę przyznawaną przez organy orzekające w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, gdy czyn zabroniony został popełniony na terytorium tych państw, udostępnia odpowiedni wzór formularza wniosku oraz udziela ogólnej pomocy i informacji co do sposobu wypełnienia wniosku
  3. Prokurator prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawie o czyn zabroniony, na skutek którego ofiara (osoba fizyczna) poniosła śmierć, doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwających dłużej niż 7 dni, załącza do akt postępowania przygotowawczego odpis prawomocnego orzeczenia w przedmiocie kompensaty.

Postępowanie w przypadku przyznania kompensaty z naruszeniem przepisów ustawy:

  1. Osoba, której przyznano kompensatę z naruszeniem przepisów ustawy, jest obowiązana ją zwrócić
  2. Niezwłocznie po ujawnieniu się okoliczności, dotyczących przyznania kompensaty z naruszeniem przepisów ustawy, prokurator prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawie o czyn zabroniony, na skutek którego ofiara (osoba fizyczna) poniosła śmierć, doznała ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, trwających dłużej niż 7 dni, wzywa osobę, której przyznano kompensatę, do jej zwrotu w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania
  3. Jeżeli osoba, której przyznano kompensatę z naruszeniem przepisów ustawy, nie zwróci kompensaty w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania, Skarbowi Państwa przysługuje w stosunku do niej roszczenie o zwrot kompensaty. Powództwo dotyczące tego roszczenia wytacza w postępowaniu cywilnym prokurator.

              Przepisy ustawy mają zastosowanie do przestępstw popełnionych od dnia 1 lipca 2005 r.

Postępowanie w sprawach o przyznanie kompensaty na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych, toczy się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.

Wniosek o przyznanie kompensaty na podstawie powołanej wyżej ustawy podlega opłacie stałej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2006 r., III CZP 57/06).

Zgodnie z art.23 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 300), opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera się od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

 

Rzecznik Prasowy

Prokuratury Regionalnej w Warszawie

Prokurator

Agnieszka Zabłocka – Konopka

 

Do pobrania

Pełny tekst ustawy o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw
 

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie wniosku o przyznanie kompensaty
 

Formularz wniosku o przyznanie kompensaty

 

 

 

 

Prokuratura Regionalna w Warszawie

ul. Krakowskie Przedmieście 25
00-071 Warszawa

tel. (22) 46 49 200
fax (22) 46 49 106

Lokalizacja na mapie »
Wskazówki dojazdu »

Organizacja

 
 
Statystyka wizyt na stronie: online: 3 | dziś: 24 | wczoraj: 463 | ten tydzień: 11264 | ten miesiąc: 25326 | łącznie od 04.2013: 774844
BIP epuap
eea grants, norway grants